Çizim ve Şekiller: Çiçek motifleri, şadırvan, kuş, cami, çorba kasesi, baklava dilimleri, kayık, vapur, beşik, balık, minber, bayrak, İş Bankası Kumbarası, iki ay ve ortasında yıldız vb Yazılar: “Merhaba-Ya Şehr-i Ramazan”, “Hoş geldin Mübarek Ay”, “Kutlu Bayram” vb Vurgu Amaçlı Mahyalar: “Allah-Ya Kerim”, “İman Allah’adır”, “Şefaat Ya Muhammed”, “Elhamdülillah”,” Maşallah”, “La ilahe illallah” vb Nasihat ve Niyaz İçerikli Mahyalar: “Rabbini Bil”, “Adil Ol”, “Şehitlere Fatiha”, “Sevelim Sevilelim”, “Yoksulu Gözet”,”Oruç Tut Sıhhat Bul” vb Günün Problem ve Beklentilerini Yansıtan Mahyalar: “Sabreden Zafere Ulaşır” ( Milli Mücadele Sonrası ), “Hakimiyet Milletindir”, “Teyyareye Yardım”, “Kızılay’ı Unutma”, “Yaşasın Gazilerimiz” vb Kandil Gecesi Mahyaları: “Kandiliniz Mübarek Olsun” vb …
Rivayete göre mahyayı Fatih Camii müezzinlerinden Hattat Hafız Ahmet Kefevi isminde bir Türk hattatı icat etmiş. Ahmet Kefevi ortası yazılı bu sanatkarane resmi devrin padişahı Sultan I. Ahmed’e hediye etmiş. Padişah, çok hoşuna giden bu uygulamadan ilham alarak dini hükümlere uygun olması şartıyla ramazan gecelerinde minareler arasına mahyalar kurulmasını ister. İlk kez 1617 yılının Ramazan ayında Sultanahmet Camii’nde uygulanan bu yenilik 1719 yılında Sadrazam Damat İbrahim Paşa’nın başlattığı bir uygulama ile geleneksel bir hal alır. Mahyaların önemli bir kısmı 1909 ( Abdülhamit’in tahttan indirilişi ) yılına kadar resim, bu tarihten sonra ise vecizedir (yazı). Mahyaların kurulması ve masraflarının karşılanması ile …
Mahya kelimesinin farsça “mahiyye” ile arapça “mahya” kökenlerinden geldiği yönünde iki farklı görüş vardır. Osmanlıca kaynaklarında ki ve arşiv belgelerindeki bilgiye göre “mahiyye” şeklinde ki yazılışı farsçada ay manasına gelen “mah” kelimesinden türemiş, aylık, Ramazan ayına mahsus anlamına gelmektedir. Arapça “mahya” ise zikir meclisi, ibadet meclisi, geceyi ihya etmek manasına gelmektedir. Kök itibarıyla farklı kaynakları olsa da mübarek bir geceyi veya bir anı, ışık ve nur yağmuru altında ibadet ve zikirle veya coşku ve neşeyle bayram havası içinde geçirerek, ihya etmek anlamlarına gelmektedir.
Öncelikle mahya deyince aklımıza dış mahya gelmektedir ve bunun için de caminin en az iki minaresinin olması gerekmektedir. Ancak günümüzde dış mahyalar yaygın olmakla birlikte tek minareli camilere de iç mahyaların kurulumu da yapılmıştır. Ayrıca yine tek minareli camilere şerefeye bir direk uzatarak mahya kurulmuştur (Ör: Muradiye Cami ). Mahyaların kurulabilmesi için öncelikle yazıları satrançlı bir kağıt üzerine yazılır. Yazının üzerinde kandillerin yerleri ayarlanır. Sonra yukarıdan aşağı yönde düşen kandillere göre sıra sıra ipler hazırlanır. Kandiller arasında ki mesafe düğümlerle ip üzerinde tespit edilir. Düğüm yerlerine kandiller asabilmek için birer meşin parçası konur ve o gece yazılacak yazı için lazım …
- Mahya geleneği ilk olarak 1600’lü yıllarda İstanbul’daki selatin camilerde başlamıştır ve varlıklarını günümüze kadar devam ettirmişlerdir. İlk dönemlerde kandillerden üretilen mahyalar, zamanla ampullerle üretilmiştir.
- Mahyaların içeriğini İslam dinini, kardeşliği, yardımlaşmayı öven sözler oluşturmaktadır. Mahya Arapça’da hayat anlamına geldiği gibi aynı zamanda ‘aylık’ anlamına da gelmektedir. Geçmiş dönemlerde “Ya Gâni, Ya Mabut, Ya Kâfî,” yazılarıyla süslenen mahyalarda günümüzde “Oruç tut, sıhhat bul”, “Hoş geldin Ya Şehr-i Ramazan”, “Onbir Ayın Sultanı”, “Şefaat Ya Resülallah” gibi ifadeleri çokça görmekteyiz.
- Asırlardır varolan geleneklerimizden olan mahyalar, özellikle Osmanlı döneminde ramazan coşkusunun, rahmete şükrün bir ifadesi olarak görülürdü. Halk için mahya kandillerinin gökyüzünde ışıldaması çok güzel ve merakla beklenen bir olaydı.
- Mahyaların amacı caminin iki minaresi arasından kandiller sarkıtarak gece karanlığını sözcüklerle aydınlatmaktır. Mahya geleneğinin amacı, Allah’a şükretmek, insanları iyiliğe yöneltmek, sevaplara teşvik etmek ve çocuklara ramazan ayını sevdirmektir. Şimdilerde ampullerle yapılan mahya kurma işi, eski zamanlarda son derece karmaşık ve zahmetli bir uğraştı. Şerefelerin arasına gerilen kalın bir halata halkalar, kancalar ve yüzlerce kandil asılıyordu. İftardan teravih bitimine kadar olan zamanda bu kandillerin yakılması çok zahmetli bir işti. Özellikle kış mevsimine denk gelen ramazanlarda şerefelere mahya asmak daha fazla uğraştırırdı. Mahya ustaları her akşam ayrı bir mahya kurmak için bütün gün çalışıyorlardı. Mahya ustaları tasarımlarına göre, mahya üzerinde kullanacakları kandil sayısını ve yerlerini belirlerlerdi. Sonrasında şerefelerden, kandiller halata salınır ve ışıklı kompozisyon görünür hale gelmiş olurdu. Mahyacılar her gece değişik bir mahya kurmak için bütün gün çalışır ve tasarımlarını gizli tutarlardı. Mahyacıların tasarımlarını merak eden halk merakla mahyaların asılmasını bekler, ilk kandilin mahya halatı üzerinde yerini almasıyla tahminlere başlarlardı.
- Padişahların yaptırdığı iki, dört, altı minareli “selâtin camiler”in İstanbul’da olmasından dolayı, mahyacılık ne yazık ki sadece İstanbul’a özgü bir sanat olarak varlığını sürdürüyordu.Camiye mahya asılabilmesi için en az iki minarenin bulunması şarttı. Edirne’nin selâtin camilerinde de mahyalar kurulurdu. Ayrıca, kaynakların yazdığına göre Meriç Irmağı’na dikilen direklere de mahyalar asılıyordu.
- Abdüllatif Efendi (ö. 1877), İstanbul’da Süleymaniye Camii minarelerine kurduğu “Hünkâr Kayığı” mahyasıyla ünlenmiştir. Abdüllatif Efendi aynı zamanda gemi direkleri arasına kurduğu mahyası ile de tanınmaktadır.
- En çok beğenilen gösteri ise Süleymaniye Camii’nin minarelerine kurulan gezici mahyadır. Mahyada köprü görüntüsünün önünde hareketli kayık ve balıklar, köprünün üstünde yürüyen araba canlandırılırdı.
- Mahyacılar kadir gecelerinde minarelere “kaftan giydirirlerdi”. “Kaftan giyirmek” minareleri külahtan şerefeye kadar yol yol kandillerle ışıklandırılmalarına verilen addı.
- Camilere ramazanın ilk yarısında yazılı, ikinci yarısında ise resimli mahyalar kurulurdu. Ramazanın ikinci yarısını çocuklar merakla beklerlerdi.Mahyalarda yeralan “yandan çarıklı”, “piyade kayığı”, “çifte kayık”, “kule”, “salıncak” , “Kızkulesi”, “kayık ya da vapur, köprü, iki minareli ve kubbeli bir cami, açık bir şemsiye, çorba kâsesi, çiçek , kuş” motifleri mahyaları izleyen halkı selamlarlardı. Mahyalara ilk ne zaman yazıldığı bilinmemektedir.
- Sultanahmet Camii – İSTANBUL
- Süleymaniye Camii – İSTANBUL
- Eyüp Sultan Camii – İSTANBUL
- Valide-i Cedide Camii – İSTANBUL
- Çağlayan Camii – İSTANBUL
- Gölbaşı TEK Camii – ANKARA
- Beyazıt Camii – AMASYA
- Ulu Cami – BURSA
- Çarşı Camii – ESKİŞEHİR
- İncirli Merkez Camii – ANKARA
- İlk dönemlerde mahyacı, mahya üzerinde yer alacak desen veya yazıyı ilk olarak kareli kâğıt üzerinde planlar ve yaptığı plana göre atacağı düğümleri hesaplar. Daha sonra ise kandiller mahya üzerine ayrı ayrı iplere dizilerek minareler arasına mahyanın montajı yapılırdı.
- Mahya üretiminde ilk dönemlerde kandil kullanılmış, teknolojinin ilerlemesiyle birlikte mahya üretimlerinde ampul kullanılmaya başlanmıştır. Ancak mahya üretiminde kullanılan ampuller birçok teknik sorunu da beraberinde getirmiştir.